LÀNG BẮC BIÊN VÀ NHỮNG CÂU CHUYỆN CÒN CHƯA KỂ HẾT
9 tháng 6, 2026
Trước hết, xin cảm ơn ê-kíp VTV đã về với Bắc Biên và thực hiện một phóng sự đầy tâm huyết về vùng đất ven sông Hồng này. Chúng tôi tin rằng sau chương trình, sẽ có thêm nhiều người biết đến Bắc Biên — biết đến những ngôi đình, mái chùa, những di tích và cả những con người đã gắn bó với nơi đây qua nhiều thế hệ. Với người dân trong làng, đó là điều rất đáng quý.
Dĩ nhiên, vài phút của một phóng sự không thể kể hết câu chuyện của một ngôi làng đã tồn tại qua hàng ngàn năm. Có những điều chỉ được nhắc thoáng qua. Có những câu chuyện không có dịp lên màn ảnh — nhưng lại là những điều người Bắc Biên vẫn luôn mang theo trong lòng mỗi khi nhắc về quê hương mình.
Xin được kể thêm vài câu chuyện nhỏ như vậy.
---
Câu chuyện đầu tiên là của cụ Nguyễn Phú Hải, năm nay đã 87 tuổi — một trong những bậc cao niên còn nhớ rõ nhất từng lớp ký ức của làng.
Cụ kể từ năm mười tuổi đã theo đám bạn xuống sông Hồng tắm. Ngày ấy cả một vùng bãi sông lúc nào cũng đông vui — người lớn giặt giũ, trẻ con bơi lội, tiếng cười vang cả một khúc sông. Đến bây giờ cụ vẫn còn giữ những tấm ảnh cũ chụp cảnh người già người trẻ tắm sông ngày trước. Nhìn vào vẫn thấy cả một thời.
Nhưng khi hỏi điều gì khiến cụ gắn bó với Bắc Biên nhất, cụ không nói đến con sông hay bãi bồi. Cụ nói đến đình, đến chùa, đến đền, đến tổ tiên.
Theo lời các cụ truyền lại, từ khi cộng đồng An Xá rời quê cũ để nhường đất cho vua Lý Công Uẩn xây đô Thăng Long, dân làng đã nhiều lần phải chuyển nơi ở theo sự đổi dòng của sông Hồng. Nhà cửa có thể chuyển đi — nhưng đình vẫn đi cùng dân, chùa vẫn đi cùng dân, thành hoàng vẫn đi cùng dân. Hơn nghìn năm, chưa một lần đứt.
Cụ Hải nói điều người dân Bắc Biên lo nhất khi nghe tin quy hoạch không hẳn là chuyện mưu sinh — dù chuyện đó cũng quan trọng. Điều lo hơn là đình chùa, đền miếu, tổ tiên, những nơi gắn với đời sống tâm linh của cả cộng đồng suốt nghìn năm qua. Thứ đó một khi đứt gãy, không dễ nối lại.
---
Trong làng còn nhiều ngôi nhà cổ vẫn đang có người ở. Một trong số đó là căn nhà ba gian của gia đình cụ Nhàn — năm nay cụ đã 92 tuổi, vẫn sống cùng con cháu dưới mái nhà ấy.
Ngôi nhà không phải được dựng lên để tham quan. Mỗi tối vẫn có bữa cơm gia đình, vẫn có tiếng con cháu quây quần. Nhiều năm nay gia đình cụ vẫn cố gìn giữ nó — không phải vì nó đẹp, mà vì nó là thứ còn lại của cha ông. Cái cách người ta trân trọng một ngôi nhà cũ đôi khi không cần giải thích bằng lời.
---
Rồi còn câu chuyện về những cây khế.
Với nhiều người Bắc Biên lớn tuổi, tuổi thơ gắn với những vườn khế ven sông. Có một thời, giống khế Bắc Biên được mang đi nhiều nơi, giúp thay đổi cuộc sống của không ít gia đình trong những năm 90 và đầu những năm 2000. Nhắc đến làng, người nơi khác thường nhớ đến đình, đến chùa — nhưng với người sinh ra ở đây, đôi khi điều đầu tiên hiện lên lại là những mùa khế chín, những khu vườn đã nuôi lớn cả một thế hệ.
Những cây khế cổ ấy vẫn còn đó trong vườn một vài nhà. Già, xù xì, mỗi mùa vẫn ra quả. Ít ai để ý — nhưng đó cũng là một phần của Bắc Biên.
---
Và còn câu chuyện của dòng họ Ngô.
Nhiều đời nay, con cháu trong họ vẫn gìn giữ việc thờ phụng Đức Thánh Lý Thường Kiệt. Mỗi năm ngày mùng 2 tháng 6 âm lịch, con cháu từ khắp nơi về làng — về nhà thờ tổ, rồi ra đình thắp hương. Họ gọi Ngài là cụ, không phải nhân vật lịch sử, mà là vị tổ tiên trong dòng tộc.
Điều các cụ trong họ trăn trở không phải là niềm tự hào về nguồn cội — điều đó đã có sẵn rồi. Mà là trách nhiệm tiếp nối: làm sao để con cháu đời sau vẫn hiểu vì sao ngôi đền ấy tồn tại, vì sao ngày giỗ ấy vẫn được giữ. Đền có thể tu sửa. Nhưng việc thờ phụng chỉ có ý nghĩa khi vẫn còn người tiếp nối — và những người đó cần có một nơi chốn để mà về.
---
Người dân Bắc Biên hiểu Hà Nội cần phát triển. Thành phố nào rồi cũng đổi thay, và không ai muốn cản bước tiến đó.
Nhưng bên cạnh những con đường mới, công trình mới và diện mạo mới của bờ sông Hồng — vẫn còn những thứ rất khó thay thế: ký ức của những người đã sống ở đây cả đời, những ngôi nhà còn lưu dấu vết của nhiều thế hệ, những đình chùa đền miếu đã đồng hành cùng dân làng qua bao lần sông đổi dòng.
Có lẽ điều người dân Bắc Biên mong muốn nhất không phải là giữ nguyên mọi thứ như cũ. Mà là dù tương lai có thay đổi thế nào — những giá trị ấy vẫn còn có thể được tiếp nối cho đời sau.
