SỰ TÍCH LÀNG PHÚC XÁ
21 tháng 6, 2026
𝐷𝑎̂𝑦 𝑙𝑎̀ 𝑏𝑎̉𝑛 𝑐ℎ𝑒́𝑝 𝑡𝑎𝑦 𝑆𝑢̛̣ 𝑡𝑖́𝑐ℎ 𝑙𝑎̀𝑛𝑔 𝑃ℎ𝑢́𝑐 𝑋𝑎́ 𝑑𝑜 𝑐𝑢̣ 𝑇𝑢̛̣ 𝐶𝑜̀ 𝑑𝑖̣𝑐ℎ 𝑡𝑢̛̀ 𝑠𝑎́𝑐ℎ 𝑐ℎ𝑢̛̃ 𝑁ℎ𝑜 𝑙𝑢̛𝑢 𝑡𝑟𝑢𝑦𝑒̂̀𝑛 𝑡𝑟𝑜𝑛𝑔 𝑙𝑎̀𝑛𝑔. 𝐵𝑎̉𝑛 𝑐ℎ𝑒́𝑝 𝑝ℎ𝑎̉𝑛 𝑎́𝑛ℎ 𝑘𝑦́ 𝑢̛́𝑐 𝑙𝑖̣𝑐ℎ 𝑠𝑢̛̉ 𝑣𝑎̀ 𝑡𝑟𝑢𝑦𝑒̂̀𝑛 𝑡ℎ𝑢𝑦𝑒̂́𝑡 𝑑𝑎̂𝑛 𝑔𝑖𝑎𝑛 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑑𝑜̂̀𝑛𝑔 𝐴𝑛 𝑋𝑎́ – 𝐶𝑜̛ 𝑋𝑎́ – 𝑃ℎ𝑢́𝑐 𝑋𝑎́ 𝑞𝑢𝑎 𝑛ℎ𝑖𝑒̂̀𝑢 𝑡ℎ𝑒̂́ ℎ𝑒̣̂. 𝑁𝑜̣̂𝑖 𝑑𝑢𝑛𝑔 𝑑𝑢̛𝑜̛́𝑖 𝑑𝑎̂𝑦 𝑑𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑔𝑖𝑢̛̃ 𝑛𝑔𝑢𝑦𝑒̂𝑛, 𝑐ℎ𝑖̉ 𝑏𝑜̂̉ 𝑠𝑢𝑛𝑔 𝑑𝑎̂́𝑢 𝑐𝑎̂𝑢 𝑣𝑎̀ 𝑐ℎ𝑖̉𝑛ℎ 𝑠𝑢̛̉𝑎 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑠𝑜̂́ 𝑙𝑜̂̃𝑖 𝑐ℎ𝑖́𝑛ℎ 𝑡𝑎̉ 𝑑𝑒̂̉ 𝑑𝑒̂̃ 𝑑𝑜̣𝑐.
Nguyên xưa, đời vua Thái Tổ nhà Lý nguyên đóng đô ở Hoa Lư (tức phủ Trường An). Vì thành trì, địa thế hẹp hòi, không phải là chỗ vua chúa đóng kinh đô được, nên ý muốn rời đi nơi khác nhưng còn phân vân chưa định.
Chợt thấy có một con chó cái có mang, cao hơn hai thước, lông dáng rất lạ, từ ở bên Tàu chạy sang đến ở chùa làng ta (An Xá) mà đẻ được tám con. Vì vậy nhà vua cho là điềm hay, mới quyết định rời đô, mà ban xuống một đạo chiếu chỉ rằng:
“Xưa kia đời nhà Thương đến đời vua Vũ ban năm lần thiên đô, nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần rời đô, mục đích tìm nơi vượng khí để mong quốc đô lâu dài.”
Đến năm Canh Tuất, là năm Thuận Thiên thứ nhất, tháng bảy xa giá rời đô đến Đại La thành và cải gọi là Thăng Long Thành; gọi chùa An Xá là chùa Súc Sinh tự; dựng đền Càn Nguyên ở ngay vào Thần Tự làng An Xá để làm nơi nghỉ ngự và mở bốn cửa thành.
Năm Thuận Thiên thứ năm, đắp thành trì Thăng Long bốn bề bằng đất và đổi làng An Xá ra ở bãi nổi giữa sông, chuẩn cấp cho địa phận như sau:
A. Trên từ Sáp Hàn giáp với Tam Bảo Châu.
B. Dưới đến làng Ống Mác, Quyết Thủy.
C. Đông giáp với làng Thạch Cầu, Lâm Do, Gia Thụy, Ái Mộ.
D. Nam giáp làng Ống Mác, Quyết Thủy, Đông Tân, Hà Khẩu, Đồng Xuân.
E. Tây giáp với làng Quảng Bá, Tây Hồ, Nghi Tàm, An Hoa, Hòa Giai.
F. Bắc giáp làng Xuân Canh, Bắc Cầu, Gia Thượng, Gia Quất.
Lại chuẩn cho các bến đò ngang, đò dọc được quyền chở các hành khách, và chuẩn trừ các ngạch thuế cùng sưu sai tạp dịch để tỏ lòng khoan tuất với dân, làm khuôn phép cho các đấng đế vương rời đô định vạc, biết kính mệnh trời, thương nhân dân, có quy mô rộng rãi.
Từ đó dân làng ta biết lấy nghề trồng dâu, chăn tằm làm kế sinh nhai.
Đời vua Thần Tôn nhà Lý, niên hiệu Khánh Đức, nước sông lên to. Nhà vua đi kinh lý qua làng ta, thấy dân làng bắc bục mà ở trên mặt nước, mới giáng chiếu cải cho làng là làng Cơ Xá (nghĩa là nhà gác vậy).
Triều vua Dụ Tôn, niên hiệu Bảo Thái thứ mười, sáp làng ta thuộc về Kinh Bắc, xứ Thuận An phủ, Gia Lâm phủ, Gia Thụy tổng, Cơ Xá Châu.
Đến đời nhà Nguyễn, triều vua Thiệu Trị năm thứ sáu, hai quan Tổng đốc là ông Trương Uyển và ông Lê Văn Phú định sáp dân về Hà Nội nhưng dân không bằng lòng.
Mãi đến năm Tự Đức thứ tư, ông Tổng đốc Nguyễn Đăng Giai tâu về triều đình để sáp dân về tỉnh Hà Nội, thuộc huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, tổng Phúc Lâm, làng Cơ Xá.
Năm Duy Tân thứ năm (1911), dân ta làm đơn kêu xin cải xã hiệu là làng Phúc Xá
